Συνέχεια στον τεχνικοπολιτικό διάλογο για την προώθηση του σχεδίου του Vertical Corridor (Κάθετος Διάδρομος) δίνουν οι εμπλεκόμενοι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου, με το επόμενο ραντεβού να έχει προγραμματιστεί για τις 14 Απριλίου στη Βουδαπέστη, στο περιθώριο του 6ου LNG Summit. Η συνάντηση χαρακτηρίζεται μεν ανεπίσημη από αρμόδιες πηγές, εντούτοις αποκτά βαρύνουσα σημασία, καθώς έρχεται σε μια κρίσιμη καμπή για την ωρίμανση του έργου, που πλέον προωθείται στη βάση της πλήρους αξιοποίησης των υφιστάμενων υποδομών και απαιτεί υψηλό επίπεδο συντονισμού μεταξύ των χωρών διέλευσης.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η συζήτηση στη Βουδαπέστη θα περιοριστεί σε τεχνικό επίπεδο μεταξύ των εννέα διαχειριστών που προωθούν το σχέδιο – από Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Σλοβακία, Μολδαβία και Ουκρανία – και θα εστιάσει στην πρόοδο των επιμέρους έργων που συνθέτουν το πλέγμα του Κάθετου Διαδρόμου. Η διαμόρφωση κοινού πλαισίου συνεργασίας, τόσο σε τεχνικό όσο και σε εμπορικό επίπεδο, αναδεικνύεται σε προϋπόθεση για την υλοποίηση της διαμετακόμισης καυσίμου από την Ελλάδα έως την Ουκρανία, μέσω της Κεντρικής Ευρώπης. Πηγές με γνώση της προετοιμασίας επισημαίνουν ότι, παρά τις επιμέρους δυσκολίες, η διατήρηση της δυναμικής του σχεδίου αποτελεί σταθερή προτεραιότητα για τους εμπλεκόμενους TSO, οι οποίοι καλούνται να ισορροπήσουν μεταξύ τεχνικής ετοιμότητας, εμπορικής αβεβαιότητας και πολιτικής πρόθεσης.

Ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς ένα εμπορικό project, αλλά μια υποδομή κρίσιμη για την ενεργειακή ασφάλεια της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Τα έργα που υλοποιούνται – είτε αφορούν αναβαθμίσεις δυναμικότητας, είτε νέες διασυνδέσεις – ενισχύουν τη δυνατότητα ροής καυσίμου από διαφορετικές πηγές, κυρίως LNG που εισάγεται από την Ελλάδα, προς τις αγορές των Βαλκανίων και της Κεντρικής Ευρώπης.

Η συνέχιση των συζητήσεων και μάλιστα ανά τακτά χρονικά διαστήματα επιβεβαιώνει ότι το project παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες των Διαχειριστών, παρά το γεγονός ότι η ανταπόκριση της αγοράς εξακολουθεί να είναι διστακτική. Κατά την προηγούμενη – μη δεσμευτική – φάση του market test καταγράφηκε ένα αρχικό κύμα ενδιαφέροντος, το οποίο όμως δεν μετουσιώθηκε σε μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. Σύμφωνα με τα όσα δήλωσαν πηγές στο energygame.gr, το εμπορικό ενδιαφέρον για τη δέσμευση εξαγωγικής δυναμικότητας παρουσιάζεται με αρκετή διστακτικότητα και είναι κυρίως ευκαιριακό και βραχυπρόθεσμο. Οι συμμετέχοντες στην αγορά αναμένουν πρώτα να διασφαλιστούν οι τεχνικές δυνατότητες για τη μεταφορά φυσικού αερίου και να ξεκαθαρίσει το συνολικό πλαίσιο των ροών προτού προχωρήσουν σε μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις. Υπογραμμίζεται ότι η αγορά δεν είναι έτοιμη να δεσμεύσει μεγάλες ποσότητες δυναμικότητας, τουλάχιστον για το παρόν, αν και υπάρχει ενδιαφέρον όταν η δυνατότητα θα είναι πιο σαφής.

Ένα από τα τεχνικά ζητήματα που βρίσκεται επίσης ήδη στο μικροσκόπιο των διαχειριστών αφορά την ανάγκη αύξησης της δυναμικότητας στον αγωγό IGB, τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας–Βουλγαρίας, από τα σημερινά 3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (bcm) ετησίως στα 5 bcm. Η συγκεκριμένη αναβάθμιση θεωρείται κρίσιμη για τον ΔΕΣΦΑ, καθώς θα επιτρέψει τη διακίνηση μεγαλύτερων ποσοτήτων φυσικού αερίου προς τα βόρεια σύνορα της χώρας και θα ενισχύσει τη διαλειτουργικότητα με τα δίκτυα της Βουλγαρίας και, εν συνεχεία, της Ρουμανίας και των υπόλοιπων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης.

Αν και το αίτημα είναι γνωστό και τεχνικά ώριμο, μέχρι στιγμής δεν έχει υλοποιηθεί, καθώς απαιτείται μια μικρής κλίμακας επένδυση στην πλευρά της Βουλγαρίας, και συγκεκριμένα στον σταθμό της Stara Zagora, ύψους περίπου 5 εκατομμυρίων ευρώ. «Τέτοιες επεμβάσεις μικρού κόστους δεν πρέπει να καθυστερούν, ιδίως όταν μπλοκάρουν ολόκληρη τη ροή του σχεδίου του Vertical Corridor και την προοπτική αύξησης της μεταφορικής ικανότητας του άξονα νότου–βορρά», λένε πηγές. Το ζητούμενο πάντως σύμφωνα με τις πηγές δεν είναι η χρηματοδότηση μιας μικρής τεχνικής παρέμβασης, αλλά η συντονισμένη βούληση για να υλοποιηθεί συνολικά το project του Vertical Corridor, χωρίς να υπονομεύεται από γραφειοκρατικά ή πολιτικά κενά στις χώρες διέλευσης. Εκτός από το «αγκάθι» του IGB, η προσοχή των «Βρυξελλών» εστιάζει στις ταρίφες, οι οποίες εμφανίζουν μεγάλη διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα, καθιστώντας ασύμφορη την διαμετακόμιση του καυσίμου σε αυτόν τον άξονα.

Την ίδια ώρα, αντίστοιχες τεχνικές επεμβάσεις προχωρούν και από τους γειτονικούς διαχειριστές, με πιο χαρακτηριστική την περίπτωση της Βουλγαρίας, η οποία αυξάνει δυναμικότητα στο τμήμα της διασύνδεσης στο Σιδηρόκαστρο και προχωρά επίσης σε διπλασιασμό της μεταφορικής ικανότητας στα σύνορα με τη Ρουμανία. Οι παρεμβάσεις αυτές κρίνονται απαραίτητες για να ολοκληρωθεί το «παζλ» της ροής από το ελληνικό σύστημα προς τον βορρά, διαμορφώνοντας μια συνεχή και αναβαθμισμένη διαδρομή LNG και pipeline gas από την Ελλάδα έως την Κεντρική Ευρώπη. Σε επίπεδο ευρύτερου σχεδιασμού, έργα αναβάθμισης πραγματοποιούνται και στη Μολδαβία και την Ουκρανία, με στόχο τη σύνδεση με τις υπόλοιπες υποδομές και την απορρόφηση μεγαλύτερων ποσοτήτων, ιδίως ενόψει του ενδεχομένου αξιοποίησης των ουκρανικών αποθηκών ως νέου «μαξιλαριού» για τον ευρωπαϊκό εφοδιασμό.

Όπως διατυπώθηκε χαρακτηριστικά οι αναβαθμίσεις αυτές κινούνται στον ίδιο τεχνικό και πολιτικό άξονα με τα έργα που υλοποιούνται στην Ελλάδα. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της συνοχής και του ρυθμού, καθώς οι αποκλίσεις στην ταχύτητα λήψης αποφάσεων και υλοποίησης μεταξύ των TSO λειτουργούν επιβαρυντικά για την ταχεία υλοποίηση του συνόλου του Vertical Corridor.

Το ρωσικό αέριο από την «κερκόπορτα»

Στο μεταξύ, πάντως, δεν λείπουν οι φωνές που εκφράζουν προβληματισμό για τη στρατηγική κατεύθυνση του σχεδίου, καθώς ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η νέα αρχιτεκτονική του Κάθετου Διαδρόμου, παρά τον επίσημο στόχο της διαφοροποίησης, θα μπορούσε – υπό συγκεκριμένες συνθήκες – να καταλήξει να εξυπηρετεί έμμεσα τις εξαγωγές ρωσικού αερίου μέσω Τουρκίας. Ειδικότερα, όπως σημειώνει δημοσίευμα του Montel ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Gas TSO Ukraine, Sergiy Makogon, εξέφρασε δημόσια την ανησυχία ότι ο Trans-Balkan Pipeline, ο οποίος αποτελεί βασικό τμήμα της υφιστάμενης υποδομής στην οποία στηρίζεται ο Κάθετος Διάδρομος, ενδέχεται να μετατραπεί σε νέα διαδρομή για τις ρωσικές ροές που σήμερα διοχετεύονται μέσω του αγωγού TurkStream.

Η επιφύλαξή του βασίζεται σε δύο παραμέτρους: αφενός, στην υφιστάμενη διαλειτουργικότητα μεταξύ του TurkStream και του Trans-Balkan, και αφετέρου, στο γεγονός ότι – παρά τη στρατηγική σημασία του έργου – δεν έχει διαμορφωθεί ακόμη ένα λειτουργικό εμπορικό σχήμα με ανταγωνιστικό κόστος μεταφοράς. Όπως τόνισε, το συνολικό κόστος transit παραμένει υψηλό και δεν έχει βρεθεί ακόμη μοντέλο που να προσελκύει ενεργά traders και φορτωτές για να αξιοποιήσουν τη διαδρομή αυτή με οικονομικούς όρους.

Παράλληλα, τουρκικές πηγές – συμπεριλαμβανομένων πρώην στελεχών της κρατικής BOTAS – εκφράζουν την ανησυχία ότι το έργο, ενώ φέρει ως προμετωπίδα την «απεξάρτηση από τη Ρωσία», στην πράξη θα μπορούσε να καταλήξει να εξυπηρετεί τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου προς την Κεντρική Ευρώπη μέσω της Βουλγαρίας. Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η Τουρκία επιδιώκει να εδραιώσει τον ρόλο της ως διαμετακομιστικού κόμβου για την ευρύτερη περιοχή, ανεξαρτήτως της προέλευσης του καυσίμου, γεγονός που δημιουργεί γκρίζες ζώνες ως προς τη χρήση των διαδρομών και τον τελικό γεωπολιτικό αντίκτυπο.

Στο πλαίσιο αυτό, αναζωπυρώνεται η συζήτηση γύρω από τη γεωπολιτική ουσία του Vertical Corridor και τον βαθμό στον οποίο οι χώρες της περιοχής – μέσω έλλειψης αυστηρού ελέγχου ή πολιτικής βούλησης – ενδέχεται να επιτρέψουν τη «μεταμφιεσμένη» συνέχιση των ρωσικών ροών σε ευρωπαϊκό έδαφος. Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ως στόχο την πλήρη κατάργηση της εισαγωγής ρωσικού αερίου έως το 2027, κάθε υποδομή που επιτρέπει έστω και έμμεση πρόσβαση στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χώρο, θεωρείται πολιτικά ευαίσθητη και τελεί υπό αυστηρή παρακολούθηση.

Όπως υπογραμμίζουν πάντως πηγές της αγοράς, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό, αλλά πολιτικό και ρυθμιστικό. Η επιλογή του ποιος θα χρησιμοποιήσει τις διαθέσιμες διασυνοριακές ικανότητες δεν εξαρτάται από τους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, αλλά από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο και τις κυβερνητικές αποφάσεις των κρατών-μελών. «Το θέμα δεν είναι αν το ρωσικό αέριο μπορεί να περάσει, αλλά αν το επιλέξει η αγορά και σε ποιο πλαίσιο πολιτικής θα επιτραπεί κάτι τέτοιο», σημειώνεται χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η λειτουργία του ελληνικού και ευρύτερου ευρωπαϊκού δικτύου υπόκειται σε διαφανείς διαδικασίες, με τη δέσμευση δυναμικότητας να πραγματοποιείται μέσω δημόσιων δημοπρασιών, προσβάσιμων σε όλους τους συμμετέχοντες της αγοράς. Σε αυτό το πλαίσιο, ενδεχόμενη πρόθεση ρωσικής εταιρείας – όπως η Gazprom – να χρησιμοποιήσει διαθέσιμη δυναμικότητα δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί «στα κρυφά», καθώς θα καταγραφόταν ανοιχτά στις σχετικές ευρωπαϊκές πλατφόρμες.

Διαβάστε ακόμη